Erzurum İspir İlçe Merkezi – Detaylı Rehber

Genel Bakış

Erzurum’un en fazla orman arazisine sahip ilçesi olan İspir, dünyanın en hızlı akan nehirlerinden Çoruh Nehri’nin doğduğu topraklardır .

Nerede?

İspir, Erzurum il merkezinin yaklaşık 143 kilometre kuzeyinde, Karadeniz Bölgesi sınırları içinde yer alır . İlçe sınırları:

Kuzeyde: Rize (İkizdere ve Hemşin) ve Artvin (Yusufeli)
Doğuda: Tortum
Batıda: Pazaryolu
Güneyde: Aziziye (Ilıca) ilçeleri ile çevrilidir .
Yüzölçümü: 2.129-2.244 km²
Rakım: 1.197 metre
Posta kodu: 25900
Alan kodu: 0442
Plaka kodu: 25

Ulaşım:

Karayolu: Erzurum’dan İspir’e karayolu ile ulaşım sağlanır. Otobüs yolculuğu yaklaşık 3 saat sürmektedir . Erzurum merkezden ilçeye minibüs ve otobüs seferleri bulunmaktadır .

Nüfus

İspir’in nüfusu yıllar içinde azalma eğilimi göstermektedir. 2024 yılı verilerine göre ilçe nüfusu 14.765 kişidir . 101 mahallesi bulunan ilçede , merkez nüfusu 2018 verilerine göre 14.775 olarak kaydedilmiştir .

Tarihi

İspir’in tarihi, bölgeye M.Ö. 654-626 yıllarında yerleşen Saka Türkleri’nin Sper/Sasper boyuna kadar uzanır . İlçe ismini bu boydan almıştır .

Antik ve Orta Çağ Dönemi:
İspir ve çevresi, Urartular’a ait çivi yazılı belgelerde Kulka (Qulha) adıyla geçmektedir . Tarih boyunca Hurri, Urartu, Med, Pers, Roma, Bizans, Sasani, Emevi, Abbasi ve Gürcü Krallığı egemenliklerinde kalmıştır . 1048’de Selçuklu kuvvetlerince ele geçirilen İspir, Malazgirt Zaferi sonrasında Saltuklu Beyliği’nin hakimiyetine girmiş, 1514 Çaldıran Seferi sonrasında ise kesin olarak Osmanlı topraklarına katılmıştır .

Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi:
1515 yılında sancak olan İspir, uzun yıllar Erzurum eyaletine bağlı bir kaza merkezi olmuştur . 1916-1918 yılları arasında Rus işgalinde kalan ilçe, 25 Şubat 1918’de Kazım Karabekir komutasındaki birliklerce geri alınmıştır .

İspir’de Gezilecek Yerler

🏰 İspir Kalesi

Erzurum yolu üzerinde, şirin bir tepenin üzerinde kurulu olan kale, Saltuklular döneminde inşa edilmiştir . Bizans döneminde de kullanıldığı tahmin edilen kale, ilçenin en önemli tarihi simgesidir .

🕌 Tarihi Camiler

İspir, Selçuklu ve Saltuklu döneminden kalma birçok tarihi camiye ev sahipliği yapar:

İspir Camii: Saltuklular döneminde inşa edilmiştir .
Tuğrul Şah Camii: 1200-1225 yılları arasında Emir Atabey Erdem Şah tarafından Tuğrul Şah adına yaptırılmıştır .
Melik Halil Gazi Camii: Selçuklu dönemine ait bir eserdir .

🏛️ Kadıoğlu Medresesi

Çarşı merkezinde yer alan medrese, Erzurum Müftüsü Kadızâde Mehmed Efendi tarafından 1725-1726 yıllarında yaptırılmıştır .

🏞️ İspir Yedigöller

Ovit Dağı ile Kaçkar Dağları arasında, yaklaşık 3200 metre yükseklikte bulunan bu doğa harikası, farklı boyutlardaki 11 adet volkanik gölden oluşur . Dağcıların ve doğa tutkunlarının sıklıkla uğradığı bu bölgeye yaz aylarında ziyaret edilebilir; ancak dağlık arazi nedeniyle arazi aracıyla ulaşım önerilir .

🏛️ Akkoyunlu Harabeleri ve Antik Yerleşimler

İlçede ayrıca Akkoyunlu Harabeleri, Numanpaşa Köyü Kalıntıları, Saltuklu Mezarları, Petekli Manastırı, Sandık Kalesi, Maden Kalesi ve Cankurtaran Kalesi gibi birçok ören yeri ve harabe bulunmaktadır .

🕊️ Ziyaret Makamları

İspir’de Çirkini Baba, Hacı Abbas, Delibaba, Kavaktepe gibi manevi ziyaret mekanları da yer almaktadır .

Coğrafya ve Doğal Yapı

İspir, iki ayrı havzadan oluşur: güneyi Yukarı Çoruh Havzası (Çörmeli), kuzeyi Orta Çoruh Havzası’dır . İlçe sınırlarında 2.400 ile 3.900 metre arasında yükseklikte çok sayıda dağ bulunur: Kaçkar (3.937 m), Dilek Dağı (3.549 m), Deve Dağı (3.363 m), Mescit Dağı (3.240 m) .

Başlıca Akarsu: Dünyanın en hızlı akan nehirlerinden biri olan Çoruh Nehri, Mescit Dağı’ndan doğar ve İspir’den geçer . Nehirden Çoruh Vadisi’nde rafting ve kano gibi su sporları yapılabilir .

Orman Varlığı: İspir, 76.865 hektar orman arazisi ile Erzurum’un en fazla ormanlık ilçesidir .

İklim

İspir’de ağırlıklı olarak karasal iklim ile Karadeniz iklimi arasında bir geçiş iklimi görülür . Erzurum’un diğer ilçelerine göre kışlar daha ılımandır ancak gece-gündüz ve mevsim sıcaklık farkları hayli fazladır . Yıllık ortalama yağış miktarı 410,3 mm’dir; ilçe merkezinde en düşük sıcaklık ortalaması Ocak’ta -4,6°C, en yüksek Ağustos’ta 20,1°C’dir .

Ekonomi

İspir ekonomisi tarım, hayvancılık ve ormancılığa dayalıdır:

Tarım: İlçe, meyve ve sebze yetiştiriciliği açısından zengindir . Özellikle İspir Fasulyesi yurt genelinde meşhurdur . Dut ve dut mamulleri (pestil, kuru dut, pekmez, köme) önemli geçim kaynaklarındandır .
Hayvancılık: Küçük ve büyükbaş hayvancılık yaygındır .
Arıcılık ve Seracılık: Son yıllarda arıcılık ve seracılık ekonomide hatırı sayılır bir yer edinmiştir .
Balıkçılık: İlçede birkaç yerde alabalık üretimi yapılmaktadır .

Kültür

İspir, Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu kültürlerinin kesişim noktasında yer alması nedeniyle zengin bir kültürel birikime sahiptir . Geleneksel halk oyunlarında horon ve bar birlikte oynanır; enstrüman olarak ağırlıklı olarak tulum kullanılır .

Konaklama

İspir’de konaklama seçenekleri sınırlıdır. Doğa ve tarih gezileri için günübirlik ziyaretler yapılabileceği gibi, Erzurum merkezde konaklama da tercih edilebilir. İlçede yerel misafirhaneler ve küçük pansiyonlar bulunabilir.

Özet Bilgiler

Özellik	Bilgi
Adı	İspir (Sper/Sasper’den türemiştir)
Rakım	1.197 m
Yüzölçümü	2.129 km²
Nüfus (2024)	14.765
Posta Kodu	25900
Alan Kodu	0442
Plaka Kodu	25
Uzaklık	Erzurum’a 143 km
Kaymakam	Berker Çırak
Belediye Başkanı	Ahmet Coşkun (MHP)
Öne Çıkanlar	İspir Kalesi, İspir Yedigöller, Tuğrul Şah Camii, Kadıoğlu Medresesi, Çoruh Nehri, İspir Fasulyesi
Ulaşım	Karayolu (Erzurum-İspir 3 saat)