Muş Varto İlçe Merkezi – Detaylı Rehber

Genel Bakış

Varto, Muş ilinin kuzeybatısında yer alan, tarihi 1840 yılında Osmanlı kaymakamlığına kadar uzanan köklü bir ilçedir. 1923 yılında TBMM tarafından "Varto" adı verilen ilçe, 1.418 km²'lik yüzölçümü ile Muş il alanının %17,3'ünü kaplar ve Muş'un en yüksek bölümünü oluşturur. 1.527 metre rakımı ve sert karasal iklimi ile Doğu Anadolu Bölgesi'nin tipik özelliklerini taşıyan Varto, tarihi Urartu kalıntıları, doğal güzellikleri ve zengin kültürel mirasıyla keşfedilmeyi bekleyen bir destinasyondur.

Nerede?

Varto, Muş il merkezine 20-30 kilometre uzaklıkta, ilin kuzeybatısında konumlanmıştır . İlçe sınırları:

• Kuzeyinde: Erzurum'un Hınıs ve Tekman ilçeleri

• Doğusunda: Muş'un Bulanık ilçesi

• Batısında: Bingöl'ün Solhan ve Karlıova ilçeleri

• Güneyinde: Muş merkez ilçe ile çevrilidir .

Yüzölçümü: 1.318-1.418 km²
Rakım: 1.527-1.650 metre
Posta kodu: 49600
Alan kodu: 0436
Plaka kodu: 49

Ulaşım:

• Karayolu: Muş üzerinden ilçeye ulaşım sağlanabilir. Kış aylarında yoğun kar yağışı nedeniyle ulaşım zorlaşabilir.

• Toplu Taşıma: Muş merkezden ilçeye minibüs seferleri bulunmaktadır.

• Özel Araç: Muş'tan yaklaşık 30-40 dakikalık bir yolculukla ulaşılabilir.

Nüfus

Varto'nun nüfusu, depremler ve göç nedeniyle azalan bir trend göstermektedir. 2025 yılı verilerine göre ilçe nüfusu 28.804 kişidir .

Kaynak: TÜİK – nufusu.com

Nüfus, 1990 yılında 42.641 iken günümüzde 28.800 seviyesine gerilemiştir. Bu azalmanın en önemli nedenleri arasında 1946 (5,7 şiddetinde, 839 can kaybı) ve 1966 (6,9 şiddetinde, 2.394 can kaybı) depremleri yer almaktadır . 1966 depremi sonrasında yaşanan göç, ilçenin nüfus kaybını derinleştirmiştir.

Tarihi

Varto'nun tarihi, Urartular dönemine kadar uzanır. Kayalıdere Antik Kenti, bölgenin M.Ö. 764-735 yıllarına, Urartu Kralı II. Sarduri dönemine ait olduğunu göstermektedir .

Antik ve Orta Çağ Dönemi

Bölge tarih boyunca sırasıyla Medler, Persler, Partlar, Romalılar ve Bizanslılar gibi birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır . 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi ile Selçuklu egemenliğine giren bölge, daha sonra Akkoyunlu ve Karakoyunlu hakimiyetinde kalmıştır .

Osmanlı Dönemi

1514 yılında Çaldıran Muharebesi ile Osmanlı idaresine geçen Varto, 1840 yılında Osmanlı İmparatorluğu tarafından ilk defa kaymakam ataması yapılarak ilçe statüsü kazanmıştır . 1923 yılına kadar bölge "Gımgım" adıyla anılmaktaydı .

Cumhuriyet Dönemi

1923 yılında TBMM tarafından bölgeye "Varto" adı verilmiş ve ilçe statüsünü korumuştur . 1929 yılında Varto Belediyesi kurulmuştur .

Depremler ve Sonrası

Varto, deprem kuşağı üzerinde yer almaktadır:

• 1946 Varto-Hınıs Depremi: 5,7 büyüklüğünde, 839 can kaybı

• 1966 Varto Depremi: 6,9 büyüklüğünde, 2.394 can kaybı ve ilçe merkezinin tamamen yıkılması

1966 depremi sonucunda yurt dışına (özellikle Almanya) göç eden halk, daha sonra Varto'nun ekonomik alanda ilerlemesini sağlamıştır .

Varto'da Gezilecek Yerler

🏛️ Kayalıdere Antik Kenti (Kale Şehri)

Varto'nun en önemli tarihi mirasıdır. İlçe merkezine yaklaşık 20 kilometre uzaklıkta, Alpaslan-2 Baraj Gölü kıyısında yer alan bu Urartu yerleşkesi, "Kale Şehri" olarak da bilinir .

Özellikleri:

• M.Ö. 764-735 yıllarına, Urartu Kralı II. Sarduri dönemine tarihlenir

• 1965 yılında yapılan arkeolojik kazılarda bulunmuştur

• Kale, tapınak, şarap mahzeni, mezar ve küçük yerleşimler ortaya çıkarılmıştır

• Dev taş bloklar dikkat çekicidir; kale kalıntıları oldukça sağlamdır

• Kazılarda iki adet küçük tunç aslan heykeli, ok başları, tunç iğneler ve aslan avı tasvirli kemer parçaları bulunmuştur. Bu eserler Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenmektedir

🌉 Tarihi Murat Köprüsü

Muş-Varto kara yolunun 15. kilometresinde, Murat Nehri üzerinde yer alan tarihi bir köprüdür .

Özellikleri:

• 13. yüzyılda (Selçuklu dönemi) inşa edildiği tahmin edilmektedir

• 143 metre uzunluğunda, 4.77 metre genişliğinde ve 16-18 metre yüksekliğindedir

• 12 gözlü olarak planlanmıştır

• Günümüzdeki hali 1871 tarihli bir restorasyon sonucunda ortaya çıkmıştır

• Hala kullanımda olan köprü, Muş'un önemli turistik cazibe merkezlerinden biridir

🏰 Mercimekkale Kalesi

Mercimekkale Köyü'nün yaklaşık 2,5 km kuzeydoğusunda, Murat Nehri'nin hemen batısında yer alan tarihi kaledir .

🏞️ Hamurpet Gölü

Varto ilçesinin güneydoğusunda yer alan krater gölüdür. Varto ilçe merkezine uzaklığı 45 kilometre, Muş merkeze uzaklığı ise 80 kilometredir . Bingöl Dağları'nın Hanşeref Dağları üzerinde bulunan bu göl, doğal güzelliğiyle dikkat çeker .

🏔️ Coğrafya ve Doğal Yapı

Varto, Bingöl, Şerafettin ve Hanşeref Dağları olmak üzere tre büyük dağ silsilesi ile çevrilidir . İlçenin kuzeyini Bingöl Dağları'nın uzantıları engebelendirir; rakım kuzey sınırda 3.000 metreye kadar ulaşır .

Başlıca Akarsular:

• Murat Nehri: İlçe alanına doğudan girer, doğu-batı doğrultusunda akar

• Koşkarsuyu, Bingöl Çayı, Sönmez Çayı ve Hamurpet Çayı: İlçenin önemli akarsularıdır

İklim

Varto'da sert karasal iklim hüküm sürer . Sıcaklık -29°C ile +37°C arasında seyreder. Yılın yaklaşık 120 gününde sıcaklık +30°C'nin üzerinde, yaklaşık 120 gününde ise 0°C'nin altında olur . Kışlar çok soğuk ve uzun, yazlar kısa, sıcak ve kurak geçer. Yıllık yağış miktarı 350 mm ile 1000 mm arasında değişir .

Ekonomi

Varto ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır .

• Tarım: Başlıca tarım ürünleri buğday başta olmak üzere tahıllardır. Elma ve armut üretimi de önemlidir .

• Hayvancılık: Varto, bitkisel üretimden çok hayvancılık bakımından gelişmiştir. Koyun ve kıl keçisi varlığı bakımından Muş'un merkez ilçeden sonra ikinci önemli ilçesidir .

• Gurbetçi Ekonomisi: 1966 depremi sonrasında yurt dışına (özellikle Almanya) göç eden halk, ilçenin ekonomik alanda ilerlemesine katkı sağlamıştır .

Eğitim

Varto, eğitim alanında önemli başarılara sahiptir :

• Okullaşma Oranı: %89,3 ile ülke ortalamasının üstündedir

• Kız Öğrenci Okullaşma Oranı: %84 ile ülke ortalamasının üstündedir

Konaklama

Varto'da konaklama seçenekleri sınırlıdır. İlçe merkezinde küçük pansiyonlar ve misafirhaneler bulunabilir. Daha kapsamlı konaklama için Muş merkez tercih edilebilir.

Özet Bilgiler